Genel
Namaz Sonrası Tesbihat Nasıl Yapılır? Adım Adım Tesbihat
Farz namazların ardından yapılan tesbihatın sırası, okunan zikirler ve tesbih çekme usulü hakkında derli toplu ve sakin bir rehber.
Farz namazların selamından sonra seccadede kalıp zikir ve istiğfarla meşgul olmak, ibadeti huzurla tamamlamayı sağlar. Tesbihat; istiğfarla başlayıp Âyetü'l-Kürsî, otuz üçer defa Sübhanallah, Elhamdülillah, Allahuekber zikirleri ve nihayetinde içten bir dua ile sona eren köklü bir sünnettir. Peygamber Efendimiz Hazret-i Muhammed'in (s.a.v.) uygulamasına dayanan bu tertip, namazın getirdiği manevi iklimi gündelik koşturmacaya kapılmadan evvel pekiştirir.
Seccadede bir müddet oturup dili zikre alıştırmak zihni dinlendirir. namaz vakitleri takvimine uyarak eda edilen farzların peşinden tesbihat halkasına dahil olmak, insana derin bir iç sükuneti verir.
Namaz Tesbihatı Nasıl Yapılır ve Hangi Sırayla Okunur?
Farz namaz bitip iki yana selam verildiğinde ilk iş üç kez istiğfar getirmektir. Dille "Estağfirullah" veya "Estağfirullah el-azîm ve etûbü ileyh" denilerek ibadetteki olası kusurlar için Yüce Allah'tan bağışlanma dilenir. Selamın hemen peşinden şu dua okunur:
"Allahümme ente's-selâmü ve minke's-selâm, tebârakte yâ ze'l-celâli ve'l-ikrâm."
Bu kısa dua, Allah'ın her noksandan münezzeh ve mutlak selamet kaynağı olduğunu, celal ve ikramın yalnızca O'na ait bulunduğunu hatırlatır. Kılınan namaz öğle, akşam yahut yatsı gibi son sünneti olan bir vakitse, selam ve bu niyazın ardından hemen son sünnete kalkılır. Cemaatle eda edilen vakitlerde imam da cemaat de sünneti tamamladıktan sonra tesbihatın ana kısmına geçer. Sabah ve ikindi gibi ardında sünnet bulunmayan namazlarda ise farzdan sonra doğrudan tesbihata devam edilir. İbadet ve vird konularında ayrıntılı bilgi edinmek isteyenler zikir yazıları sayfasındaki diğer içeriklere de göz atabilir.
Sünnet tamamlandığında, camide müezzinin çağrısıyla yahut tek başına kılındığında kendi sesimizle Salaten Tüncina ya da salavat-ı şerife okunur. Sevgili Peygamberimiz'e salat getirmek, duaların kabulüne vesile sayılmıştır. Nitekim salavat nedir başlıklı yazıda ele alındığı gibi, Resûlullah'a hürmet ve bağlılık bildirmek ibadete ayrı bir bereket katar. Müezzin "Alâ Resûlinâ salavât" dediğinde cemaat içinden salavat getirir; peşinden "Sübhanallahi ve'l-hamdü lillahi velâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber, velâ havle velâ kuvvete illâ billâhi'l-aliyyi'l-azîm" denilerek Âyetü'l-Kürsî tilavetine geçilir.
Âyetü'l-Kürsî ve Koruyucu Anlamı
Bakara Suresi'nin 255. ayeti olan Âyetü'l-Kürsî; tevhid inancını, Cenab-ı Hakk'ın mutlak ilmini, kudretini ve kainattaki sonsuz hakimiyetini bildirir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), her farz namazın arkasından bu ayeti okuyanın cennete girmesine yalnız ölümün mani olacağını müjdelemiştir. Bu rivayet, tesbihat içinde Âyetü'l-Kürsî'nin ne denli merkezi bir yer tuttuğunu gösterir.
Ayetin kıraati bittiğinde tesbih tanelerine geçmeden önce kısa bir geçiş cümlesi söylenir. Müezzin yahut kişinin kendisi "Ve hüve'l-aliyyü'l-azîm zü'l-celâli sübhânellah" diyerek otuz üçlük tesbih kısmına niyet eder. Böylece zihin ayetin manasını düşünürken dil de tesbihe başlar.
Alimler namaz ardındaki bu dakikaları zihnin ve kalbin sükun bulduğu bir murakabe vakti olarak görmüştür. TDV İslâm Ansiklopedisi maddesinde aktarıldığı üzere tesbih çekmek, Allah Teala'yı her türlü eksiklikten tenzih etme şuurunun beden ve dil ile somut bir biçimde ortaya konmasıdır.
Sübhanallah Elhamdülillah Allahuekber Tesbihinin Fazileti
Tesbihatın özünü üç mübarek kelime meydana getirir: Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahuekber. Müslim'de geçen sahih bir hadis-i şerifte, farz namazlardan sonra otuz üçer kez bu kelimeleri anıp yüzüncüyü tevhitle tamamlayan kimsenin günahlarının, deniz köpüğü kadar çok olsa dahi bağışlanacağı müjdelenir. Bu üç zikrin sırası bellidir.
İlk adımda 33 defa Sübhanallah denir. Bu kelime, Allah'ın yaratılmışlara has her noksanlıktan, acziyetten ve kusurdan tamamen uzak olduğunu ikrar eder. Kul, bu tesbih vasıtasıyla kendi aczini görüp Rabbini yüceltir.
İkinci adımda 33 defa Elhamdülillah çekilir. Hamd zikri; ihsan edilen sıhhat, iman ve ibadet edebilme lütfu için asıl sahibe şükran bildirmektir. Her nefesin ve rızkın Allah'tan geldiğini bilen mümin, gönlünü minnetle doldurur.
Üçüncü adımda 33 defa Allahuekber denir. Tekbir, O'nun zatının, kudretinin ve merhametinin hayal edilebilen her varlıktan yüce olduğunu hatırlatır. Dünyevi kaygılar ve meşgaleler, bu hakikat karşısında asıl küçüklüğüne döner.
Bu üç zikir doksan dokuza ulaştığında, yüzüncü olarak şu dua okunur:
"Lâ ilâhe illallâhü vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr."
Böylece yüz sayısı tamamlanır. Ardından eller açılarak samimi bir kalple ferdi dua edilir. Cemaatle kılınan vakitlerde imam aşr-ı şerif tilavet edebilir ya da cemaat sessizce duasını tamamlayıp Fatiha okuyarak tesbihatı bitirir.
Tesbih Çekerken Dikkat Edilecek Usul ve Edep
Tesbihat sırasında kıbleye dönük oturmayı sürdürmek, vakarı korumak ve kelimeleri tane tane telaffuz etmek gerekir. Heceleri yutacak kadar hızlı tesbih çekmekten uzak durulmalıdır. Sübhanallah derken tenzih, Elhamdülillah derken şükür, Allahuekber derken tazim duygusu kalpte diri tutulmalıdır.
Doksan dokuzluk veya otuz üçlük tesbih kullanılabileceği gibi, parmak boğumlarıyla saymak da sünnete uygundur. Resûlullah Efendimiz'in zikri sağ elinin parmak boğumlarıyla saydığı nakledilir. Sayıyı karıştırmamak için dijital zikirmatik kullanmak da caiz görülmüştür. Mühim olan sayıya kilitlenmekten ziyade kalbin kelimelerin anlamına ortak olmasıdır.
Evde yalnız başına namaz kılan kimsenin de tesbihatı bırakmaması kıymetlidir. Seccade başında geçen o birkaç dakikalık sessizlik, günün yorgunluğunu yatıştıran manevi bir duraktır. Bu sükuneti günün diğer saatlerine taşımak isteyenler, [Radyoilahi canlı yayın](/ ) dinleyerek evlerindeki huzurlu atmosferi koruyabilirler.
Sık Sorulan Sorular
Namaz tesbihatı Türkçe yapılabilir mi? Tesbihatın temelini oluşturan Âyetü'l-Kürsî Kur'an ayeti olduğu için namazın ardından da kendi lafzıyla okunmalıdır. Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahuekber ise İslam'ın ortak zikir lafızlarıdır; bunların Arapça asıllarıyla söylenmesi sünnettir. Bununla birlikte tesbihatın bitimindeki serbest duada kişi içinden geldiğince kendi diliyle, Türkçe olarak Rabbine yönelip dileklerini arz edebilir.
Tesbihatı terk etmek namazı bozar mı? Tesbihat farz namazın bir şartı ya da rüknü değildir; yapılmaması namazın sıhhatine mani olmaz. Namaz selamla birlikte zaten tamamlanmıştır. Buna karşılık tesbihat, Peygamberimiz'in teşvik ettiği müekked bir sünnet ve faziletli bir nafiledir. Zaruri bir sebep bulunmadıkça terk edilmemesi tavsiye olunur.
Parmakla tesbih çekmek mi yoksa tesbih aleti kullanmak mı efdaldir? İki yöntem de İslam geleneğinde meşru kabul edilir. Peygamberimiz (s.a.v.) bizzat sağ elinin parmak boğumlarıyla zikretmiş, parmakların şahitlik edeceğini haber vermiştir. Sahabe döneminden itibaren çakıl taşları, hurma çekirdekleri ve ardından ipe dizili daneler sayıyı muhafaza amacıyla kullanılmıştır. Kişi hangisiyle daha çok huşu duyuyorsa onu seçebilir.
Tesbihat yalnızca camide cemaatle mi yapılır? Tesbihat camide cemaatle icra edilebildiği gibi evde yahut iş yerinde yalnız kılınan namazların ardından da aynı sırayla yapılabilir. Camide müezzinin sesli yönlendirmesi cemaatin ahengini korumak içindir. Tek başına kılan biri bu basamakları kendi fısıltısıyla veya içinden okuyarak tamamlar.